Gastroskopia

gastroskopia

  1. Wskazania do gastroskopii (pandendoskopii)
  2. Opis przebiegu badania
  3. Opis innych dostępnych metod (możliwości alternatywne)
  4. Znieczulenie
  5. Możliwe powikłania, ich objawy i ryzyko związane z gastroskopią (panendoskopią)
  6. Przygotowanie do badania
  7. Odstąpienie od badania (konsekwencje zaniechania badania) i przeciwwskazania.
  8. Zalecenia dla pacjenta po badaniu



Gastroskopia (panendoskopia) jest najskuteczniejszą metodą diagnostyczną pozwalającą ocenić przełyk, żołądek, oraz część dwunastnicy. Celem badania i korzyścią z jego wykonania jest diagnostyka (rozpoznawanie) chorób przewodu pokarmowego (dotyczy to między innymi: choroby refluksowej przełyku, zapalenia przełyku, zmian zapalnych, nadżerek i owrzodzeń żołądka, dwunastnicy, celiakii i zmian nowotworowych, ustalenie miejsca krwawienia z przewodu pokarmowego). Wskazania  do  gastroskopii diagnostycznej obejmują: zaburzenia połykania,  wymioty,  bóle  brzucha,  podejrzenie chorób przełyku, żołądka, dwunastnicy, anemia, krwawienie do przewodu pokarmowego, obecność krwi w stolcu, podejrzenie chorób zapalnych jelit, celiakii, kontrola wyników leczenia zachowawczego i operacyjnego, badanie kontrolne u chorych leczonych, osób ze zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworu (długotrwała choroba refluksowa, Przełyk Barretta), ocena obecności żylaków przełyku, a także nadzór w wybranych chorobach przewodu pokarmowego i inne uznane za istotne przez lekarza kierującego na badania.

refluks_objawy

Gastroskopia (panendoskopia) wykonywane jest w trybie ambulatoryjnym, niektóre zabiegi podczas gastroskopii można wykonać również ambulatoryjnie, inne wykonuje się podczas hospitalizacji. Badanie wykonuje się zazwyczaj w znieczuleniu miejscowym gardła (przed badaniem do gardła wprowadzany jest w aerozolu środek znieczulający, który należy przełknąć). Można także przeprowadzić je w znieczuleniu dożylnym - w płytkiej sedacji albo w głębokiej sedacji (z udziałem anestezjologa).

Badanie jest wykonywane zazwyczaj w pozycji leżącej na lewym boku i polega na wprowadzeniu giętkiego instrumentu (endoskopu) przez usta lub nos do przełyku, a następnie żołądka i dwunastnicy. Zwykle w ustach pacjent ma założony ustnik, przez który wprowadza się endoskop. Przed badaniem należy usunąć ewentualne protezy zębowe. Endoskopu nie wolno wyjmować samodzielnie – może tego dokonać tylko badający lekarz. Dzięki kamerze umieszczonej na końcu endoskopu obraz można obserwować na ekranie monitora. Podczas badania pompowany jest gaz do przewodu pokarmowego celem jego rozprężenia i lepszego uwidocznienia ścian narządów, co może być połączone z uczuciem wzdęcia. Badanie pozwala na ocenę błony śluzowej przełyku, żołądka, dwunastnicy - można dodatkowo zastosować barwniki do lepszej oceny zmian w przełyku lub żołądku, za pomocą specjalnych kleszczyków pobrać wycinki błony śluzowej do badania histopatologicznego lub oceny obecności Helicobacter pylori, usunąć polipy, jeżeli są do tego wskazania. Po zakończeniu badania i pobraniu wycinków endoskop jest powoli wycofywany. Po odbiór wyników oceny histopatologicznej wycinków należy się zgłosić po 3 tygodniach od daty badania.


gastroskopia 2

Wykonanie polipektomii, wymazów i badanie histopatologiczne wycinków może się wiązać z dodatkowymi kosztami - szczegółowych informacji na ten temat udzielają pracownicy call-center i rejesteracji oraz są dostępne w cenniku.



W razie braku zgody na gastroskopię lub braku możliwości jej wykonania istnieją inne możliwe badania diagnostyczne, choć ich skuteczność diagnostyczna jest zdecydowanie ograniczona. Do badań takich należą m. in: badanie radiologiczne górnego odcinka przewodu pokarmowego z kontrastem, endoskopia kapsułkowa, tomografia komputerowa. Badania te nie pozwalają jednak na precyzyjną i dokładną ocenę oraz nie dają możliwości na pobranie materiału do badania histopatologicznego.



Badanie wykonuje się rutynowo w znieczuleniu miejscowym gardła (Znieczulenie typu 1), ale na życzenie pacjenta istnieje możliwość wykonania badania w znieczuleniu pielęgniarskim lub ogólnym ( Znieczulenie typu 2 lub typu 3). 

  1. Znieczulenie typu 1 - Znieczulenie miejscowe (stosowane rutynowo, bez dodatkowych kosztów):

Zwykle wykonuje się gastroskopię (panendoskopię) w znieczuleniu miejscowym - przed badaniem do gardła wprowadza się w aerozolu środek znieczulający (lidokainę/ lignokainę), który należy przełknąć. Może się zdarzyć reakcja nadwrażliwości na tę substancję, ale występuje ona bardzo rzadko. Uczulenie na lidokainę/lignokainę należy bezwzględnie zgłosić lekarzowi przed badaniem. Środek znieczulający pomaga przełknąć endoskop. Podczas takiego badania zachowany jest pełny kontakt logiczny, pacjent wszystko słyszy i widzi, a lekarz może do niego mówić i mieć w ten sposób możliwość informowania go o postępie badanie. Takie znieczulenie pomaga wprowadzić endoskop i zmniejsza odruch wymiotny, ale nie znosi odczuwania bodźców bólowych i uczucia rozpierania brzucha. Badany w takim znieczuleniu może odczuwać ból. Zwykle podczas gastroskopii pojawia się uczucie pełności w brzuchu, a ból nie jest silny i pojawia się rzadko. Jeśli się on pojawi, to zwykle nie ma dużego natężenia, z reguły jest do zniesienia i taka forma znieczulenia jest wystarczająca dla większości pacjentów. Po badaniu w takim znieczuleniu można powrócić do normalnej aktywności zaraz po badaniu, nie ma konieczności pozostawania na obserwacji w pracowni. Najczęściej można pić zimne płyny zaraz po badaniu i jeść po dwóch godzinach.

  1. Znieczulenie typu 2 - Płytka sedacja – znieczulenie dożylne (dodatkowo płatne, wymaga zgłoszenia z minimum tygodniowym wyprzedzeniem i zorganizowania zespołu endoskopowego z udziałem pielęgniarki anestezjologicznej, w celu przeprowadzenia znieczulenia):

Znieczulenie typu 2, czyli płytka sedacja (analgosedacja) – jest to znieczulenie dożylne, które poprawia tolerancję badania, powoduje niewielką senność i rozluźnienie, może nieco zmniejszać kontakt logiczny, bez całkowitego wyłączenia przytomności. Pacjent ma zachowaną świadomość, choć jest ona nieco zaburzona, widzi i słyszy, ale jest podsypiający, ma ograniczoną zdolność koncentracji i logiczności myślenia. Podczas takiej formy znieczulenia odczuwanie bodźców bólowych jest nieco ograniczone. Prawdopodobieństwo wystąpienia bólu jest średnie. Silniejsze bodźce bólowe z reguły się odczuwa.Leki wpływają na układ nerwowy, zmniejszają przewodzenie bodźców, rozluźniają mieśnie. Dlatego konieczne jest wówczas monitorowanie stanu chorego (pulsu, saturacji) i założenie wkłucia dożylnego. Nad pacjentem podczas znieczulenia i po jego zakończeniu czuwa pielęgniarka anestezjologiczna. Leki znieczulające działają do 3 godzin, dlatego po badaniu w płytkiej sedacji pacjent pozostaje na obserwacji (zwykle około 2-3 godzin) – w tym czasie stopniowo senność ustępuje i pacjent powraca do funkcjonowania. Po takim znieczuleniu pacjent musi zostać odebrany przez dorosłą osobę towarzyszącą i nie może prowadzić pojazdów, obsługiwać urządzeń mechanicznych, wykonywać pracy, spożywać alkoholu, ani podejmować formalno-prawnie wiążacych decyzji (szczegółowo opisane jest to w zaleceniach po badaniu). Przez cały dzień po badaniu (do 24 godzin) należy pozostawać pod obserwacją drugiej dorosłej osoby, a w domu powinno się odpoczywać.

  1. Znieczulenie typu 3 – Sedacja głęboka – znieczulenie dożylne (dodatkowo płatne, wymaga zgłoszenia z minimum tygodniowym wyprzedzeniem i zorganizowania zespołu endoskopowego z udziałem lekarza anestezjologa, w celu przeprowadzenia znieczulenia. Wymaga kwalifikacji anestezjologa znieczulającego): 

Znieczulenie typu 3 - Sedacja głęboka z udziałem anestezjologa. Jest to znieczulenie dożylne, głębsze niż płytka sedacja, stopień zależy od tolerancji badania. Od senności i rozluźnienia, do „uśpienia”). Zwykle nie wymaga intubacji. Konieczne jest wówczas monitorowanie stanu chorego (pulsu, saturacji) i założenie wkłucia dożylnego. Chory zwykle nie odczuwa podczas badania słabych bodźców bólowych, ale mocne może odczuwać, choć są one znacznie słabsze, nie wie co się dookoła niego dzieje, nie może mówić, gdy śpi - ma niemal wyłączoną świadomość. Nad znieczuleniem w trakcie badania oraz po jego zakończeniu czuwa lekarz anestezjolog. Po badaniu w znieczuleniu głębokim pacjent jest wybudzany i pozostaje na obserwacji – od 1 do 2 godzin – w tym czasie stopniowo powraca do funkcjonowania. Po takim znieczuleniu pacjent musi zostać odebrany przez dorosłą osobę towarzyszącą i nie może prowadzić pojazdów, obsługiwać urządzeń mechanicznych, wykonywać pracy, spożywać alkoholu, ani podejmować formalno-prawnie wiążących decyzji (szczegółowo opisane jest to w zaleceniach po badaniu). Przez cały dzień po badaniu (do 24 godzin) należy pozostawać pod obserwacją drugiej dorosłej osoby, a w domu powinno się odpoczywać.    

endo_znieczulenie_popr

Znieczulenie typu 1 (miejscowe) jest uwzględnione w cenie wykonania badania. 
Znieczulenie typu 2 (w płytkiej sedacji)  oraz znieczulenie typu 3 (w głębokiej sedacji  ) jest dodatkowo płatne - szczegółowych informacji na ten temat udzielają pracownicy call-center i rejestracji oraz są dostępne w cenniku.
UWAGA: Osoby, które mają badanie w znieczuleniu typu 2 (płytkiej sedacji) lub w znieczuleniu typu 3 (głębokiej sedacji) powinny umówić się z dorosłą osobą towarzyszącą, która będzie im towarzyszyła, obserwowała i pozostanie z nimi przez 24 godziny po badaniu.

 Przed badaniem w znieczuleniu dożylnym (typu 2 lub typu 3) należy zmyć ewentualny lakier z paznokci i usunąć sztuczne paznokcie (jest to niezbędne do prawidłowego monitorowania utlenowania krwi). Po badaniu w płytkiej lub głębokiej sedacji pacjent pozostaje na krótkiej obserwacji (patrz - Zalecenia dla pacjenta po badaniu).





Gastroskopia jest badaniem inwazyjnym, w związku z tym obarczona jest możliwością wystąpienia powikłań.

  • często obserwuje się nudności podczas badania, odruch wymiotny, kaszel, uczucie pełności w brzuchu, bolesność w klatce piersiowej, ból brzucha podczas i po badaniu,

  • często po podaniu środka znieczulającego miejscowo może wystąpić uczucie goryczy, niesmaku, przejściowe zaburzenie przełykania,

  • rzadziej zdarzyć się mogą uczulenie/reakcja nadwrażliwości lub działania niepożądane podawanych leków, mechaniczne uszkodzenie śluzówki - częstość występowania poniżej 1%,

  • krwawienie  - częstość wstępowania poniżej 1% w badaniach diagnostycznych, do 1,5% po zabiegach endoskopowych - w większości przypadków nie wymaga leczenia operacyjnego, ale w pewnych sytuacjach  może takiego wymagać (wówczas pacjent musi zostać przewieziony do szpitala).

  • perforacja przewodu pokarmowego – częstość występowania poniżej 1 % w badaniach diagnostycznych - najczęściej perforacja wymaga leczenia operacyjnego w warunkach szpitalnych,

  • powikłania ze strony układu oddechowego lub sercowo-naczyniowego, niedokrwienie mięśnia sercowego, zaburzenia rytmu serca, zatrzymanie krążenia, na skutek pobudzenia nerwu błędnego omdlenie, zasłabnięcie, zapaść, napad padaczkowy, ból w klatce piersiowej, duszność, niedotlenienie zachłyśnięcie, które czasami może prowadzić do zapalenia płuc– częstość poniżej 1 %,

  • istnieje niewielkie ryzyko przeniesienia zakażenia, choć endoskopy są starannie i zgodnie z procedurami dezynfekowane. Bardzo rzadko się może zdarzyć uszkodzenie zębów, 
  • podczas badań w znieczuleniu dożylnym (płytkiej sedacji lub głębokiej sedacji) istnieje większe ryzyko wystąpienia powikłań:spowolnienia oddychania, zaburzeń oddechowych, spadków ciśnienia krwi i zaburzeń krążenia, powikłań sercowo-naczyniowych, czy też z objawami uczulenia na leki znieczulające lub ich złej tolerancji. Z uwagi na zmniejszone odczuwanie bólu większe jest także ryzyko perforacji ściany przewodu pokarmowego w porównaniu z badaniem bez znieczulenia dożylnego,

  • wykonywanie gastroskopii przeznosowej wiąże się z ryzykiem uszkodzenia struktur nosa i okolicznych,

  • wykonywanie polipektomii wiąże się także z większym ryzykiem perforacji i krwawienia. 
W razie wystąpienia powikłań mogą zostać podjęte działania mające na celu leczenie, na przykład w przypadku krwawienia mogą zostać użyte sposoby tamowania krwawienia z założeniem klipsów hemostatycznych, podaniem leków do ściany przewodu pokarmowego lub płynów dożylnych, tlenoterapii, w razie konieczności zabiegi reanimacyjne lub przewiezienie pacjenta do szpitala.



  1. Informacje ogólne
Na badanie gastroskopii/panendoskopii należy się zgłosić 20 minut przed umówioną godziną z osobą towarzyszącą, która odbierze pacjenta po badaniu do domu..

Należy przynieść ze sobą:

  • podpisany formularz zgody na gastroskopię (dostępny w placówce przed badaniem lub na stronie internetowej)
  • dotychczasowe wyniki gastroskopii, kolonoskopii i opisy histopatologiczne wycinków.  

  • informacje o uczuleniach na leki i środki chemiczne,

  • karty informacyjne dotyczące przebytych zabiegów operacyjnych - jeżeli były operacje w obrębie jamy brzusznej. 
  • u osób chcących mieć badanie wykonane w płytkiej lub głębokiej sedacji i biorących leki przeciwzakrzepowe badanie INR, nie starsze niż 5 dni, 
  • wyniki badań krwi, jeśli były wykonane (np. morfologia, INR, APTT oraz inne), 
  • skierowanie na gastroskopię (jeśli było wydane) 
  • jeżeli są potrzebne okulary do czytania, proszę je zabrać ze sobą.  
  • osoby posługujących się językami obcymi lub językiem migowym proszone są by na badanie przyjść z tłumaczem. 

  1. Dieta

Przed badaniem należy przez przynajmniej 8 godzin powstrzymać się od jedzenia – można w tym czasie pić wodę, oraz przed 4 godziny przed badaniem nic nie pić, nie palić papierosów i nie żuć gumy (u osób ze zwolnionym opróżnianiem żołądka wymagany czas może być dłuższy). Nie należy przynosić do pracowni rzeczy wartościowych ani biżuterii.

W dniu badania należy zażyć rano leki przyjmowane na stałe i popić wodą – chyba, że ustalono inaczej podczas wizyty poprzedzającej badanie. Osoby stosujące insulinę, aspirynę, leki przeciwpłytkowe i przeciwkrzepliwe proszone są by szczegółowo omówić kwestię podaży leków przed badaniem podczas wizyty poprzedzającej gastroskopię. 

 
W przypadku rezygnacji z badania nie będzie można przeprowadzić precyzyjnej diagnostyki i wdrożyć odpowiedniego leczenia. Badanie jest przeciwwskazane gdy pacjent nie wyrazi na nie zgody, gdy chory nie współpracuje podczas badania, u chorych niestabilnych krążeniowo-oddechowo, oraz w przypadku perforacji przewodu pokarmowego. Podczas badania gdy wystąpią powody medyczne lub techniczne, gdy pacjent nie będzie współpracował lub gdy będzie źle tolerował badanie oraz gdyby wystąpiły powikłania badanie może zostać przerwane. 


Po wykonaniu gastroskopii (panendoskopii) nie należy jeść ani pić przez godzinę, a gdy były pobierane wycinki przez 2 godziny. Potem można spożywać letnie lub zimne posiłki.

Gdy było stosowane znieczulenie dożylne w płytkiej lub głębokiej sedacji pacjent pozostaje na krótkiej kilkugodzinnej obserwacji (najczęściej 1-3 godziny). Pacjent musi zostać odebrany z pracowni przez dorosłą osobę towarzyszącą, a po zwolnieniu nie należy prowadzić pojazdów mechanicznych, spożywać alkoholu, obsługiwać maszyn czy innych urządzeń, ani podpisywać formalno-prawnie wiążących dokumentów i wykonywać niebezpiecznej pracy przez 24 godziny po badaniu (zalecenie to dotyczy także badań bez znieczulenia ogólnego, w przypadku jeśli podczas badania podano silnie działający lek przeciwbólowy). W domu po badaniu należy odpoczywać i być pod obserwacją drugiej osoby dorosłej.

Po gastroskopii może występować wzdęcie, uczucie pełności i dyskomfort, ból w jamie brzusznej - objawy ustępują najczęściej samoistnie po oddaniu wiatrów. W razie pojawienia się jakichkolwiek niepokojących objawów, w szczególności bólu brzucha, krwi w stolcu lub czarnego jak smoła stolca, krwistych lub fusowatych wymiotów, gorączki - konieczne niezwłoczne zgłoszenie się do lekarza, do szpitalnego oddziału ratunkowego lub wezwanie pogotowia.

Po odbiór wyników oceny histopatologicznej wycinków należy się zgłosić po 3 tygodniach i po odebraniu wyniku niezwłocznie umówić na konsultację gastroenterologiczną. 


                                                                                                                                                                                         
Opracował: Dr n. med. Mikołaj Głowacki, specjalista gastroenterologii, wszelkie prawa  zastrzeżone  
 





Allmedica

ALLMEDICA to prywatna przychodnia medyczna dzialajaca w oparciu o doswiadczony zespól medyczny i wysokie standardy obslugi pacjenta.