Gastroskopia

gastroskopia

  1. Wskazania do gastroskopii (pandendoskopii)
  2. Opis przebiegu badania
  3. Opis innych dostępnych metod (możliwości alternatywne)
  4. Znieczulenie
  5. Możliwe powikłania i ryzyko związane z gastroskopią (panendoskopią)
  6. Przygotowanie do badania
  7. Odstąpienie od badania (konsekwencje zaniechania badania)
  8. Zalecenia dla pacjenta po badaniu



Gastroskopia (panendoskopia) jest najskuteczniejszą metodą diagnostyczną pozwalającą ocenić przełyk, żołądek, oraz część dwunastnicy. Najczęściej celem badania i korzyścią z jego wykonania jest diagnostyka (rozpoznawanie) chorób przewodu pokarmowego (dotyczy to między innymi: choroby refluksowej przełyku, zapalenia przełyku, zmian zapalnych, nadżerek i owrzodzeń żołądka, dwunastnicy, diagnostyka celiakii i zmian nowotworowych, ustalenie miejsca krwawienia z przewodu pokarmowego). Wskazania  do  gastroskopii diagnostycznej obejmują: zaburzenia połykania,  wymioty,  bóle  brzucha,  podejrzenie chorób przełyku, żołądka, dwunastnicy, anemia, krwawienie do przewodu pokarmowego, podejrzenie chorób zapalnych jelit, celiakii, kontrola wyników leczenia zachowawczego i operacyjnego, badanie kontrolne u chorych leczonych, osób ze zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworu (choroba refluksowa, przełyk Barretta, niedokrwistość złośliwa), ocena obecności żylaków przełyku, a także nadzór w wybranych chorobach przewodu pokarmowego i inne uznane za istotne przez lekarza prowadzącego.

refluks_objawy



Gastroskopia (panendoskopia) wykonywana jest w trybie ambulatoryjnym, gastroskopia z wykonaniem zabiegu endoskopowego zazwyczaj wymaga hospitalizacji. Badanie wykonuje się zazwyczaj bez znieczulenia, ale na życzenie chorego można ze znieczuleniem miejscowym gardła, w sedacji albo w znieczuleniu głębokim (z udziałem anestezjologa) – więcej informacji na temat znieczulenia poniżej.

Badanie jest  wykonywane zazwyczaj w pozycji leżącej na lewym boku i polega na wprowadzeniu giętkiego instrumentu (endoskopu) przez usta lub nos do przełyku, a następnie żołądka i dwunastnicy. W ustach pacjent ma założony ustnik, przez który wprowadza się endoskop. Przed badaniem należy usunąć ewentualne protezy zębowe. Endoskopu nie wolno wyjmować samodzielnie – może tego dokonać tylko badający lekarz. Dzięki kamerze umieszczonej na końcu endoskopu obraz z wnętrza jelita przekazywany jest na ekran monitora. Podczas badania pompowany jest gaz do przewodu pokarmowego celem jego rozprężenia i lepszego uwidocznienia ścian narządów, co może być  połączone z uczuciem wzdęcia. Badanie pozwala na ocenę błony śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego - można dodatkowo zastosować specjalne barwniki do lepszej oceny zmian w przełyku lub żołądku, za pomocą specjalnych kleszczyków pobrać wycinki błony śluzowej do badania histopatologicznego lub oceny obecności Helicobacter Pylori. Po zakończeniu badania i pobraniu wycinków endoskop jest powoli wycofywany. Po odbiór wyników oceny histopatologicznej wycinków należy się zgłosić za około 2 tygodnie, chyba, że ustalono inaczej.

Podczas badania może zaistnieć konieczność przeprowadzenia dodatkowych procedur medycznych, takich jak usunięcie polipów i/lub pobranie wycinków bądź badanie histopatologiczne polipów/wycinków.

gastroskopia 2

Powyższe procedury mogą się wiązać z dodatkowymi kosztami - szczegółowych informacji na ten temat udzielają pracownicy call-center i recepcji oraz są dostępne w cenniku.



W razie braku zgody na gastroskopię lub braku możliwości jej wykonania istnieją inne możliwe badania diagnostyczne, choć ich skuteczność diagnostyczna jest zdecydowanie ograniczona. Do badań takich należą m. in:  badanie radiologiczne górnego odcinka przewodu pokarmowego z kontrastem, endoskopia kapsułkowa, tomografia komputerowa. Badania te nie pozwalają jednak na precyzyjną i dokładną ocenę oraz nie dają możliwości na pobranie materiału do badania histopatologicznego.



Istnieje na życzenie pacjenta możliwość wykonania badania w znieczuleniu.

  1. Znieczulenie miejscowe

Pierwszą możliwością jest znieczulenie miejscowe - przed badaniem do gardła wprowadza się w aerozolu środek znieczulający (lidokainę/ lignokainę), który należy przełknąć. Może się zdarzyć reakcja nadwrażliwości na tę substancję, obrzęk dróg oddechowych, duszność i niewydolność oddechowa lub krążeniowa – powikłania te występują jednak rzadko. Uczulenie na lidokainę/lignokainę należy bezwzględnie zgłosić lekarzowi przed badaniem.

  1. Płytka sedacja

Druga możliwość to sedacja płytka (analgosedacja) – przed badaniem podaje się leki znieczulające, które poprawiają tolerancję badania, powodu je senność i rozluźnienie bez wyłączenia świadomości. Konieczne jest wówczas monitorowanie stanu chorego (pulsu, saturacji) i założenie wkłucia dożylnego. Taka znieczulenia związana jest z ryzykiem zaburzeń oddychania, niedotlenienia, pogorszeniem funkcjonowania układu oddechowego i krążenia, czasami niewydolnością oddechową lub krążenia oraz objawami uczulenia na leki znieczulające. Podczas badania w znieczuleniu nieco większe jest także ryzyko perforacji ściany przewodu pokarmowego.

  1. Głęboka sedacja

Trzecia możliwość to badanie w znieczuleniu (sedacja głęboka) z udziałem anestezjologa. Podczas takiego znieczulenia ryzyko ewentualnych powikłań jest najwyższe. Mogą wystąpić zaburzenia oddychania, niedotlenienie, pogorszeniem funkcjonowania układu oddechowego i krążenia, czasami niewydolnością oddechową lub krążenia i objawy uczulenia na leki znieczulające. Podczas badania w znieczuleniu całkowitym ryzyko perforacji ściany przewodu pokarmowego jest również najwyższe.

Znieczulenie miejscowe jest uwzględnione w cenie wykonania badania. Znieczulenie w płytkiej oraz głębokiej sedacji jest dodatkowo płatne - szczegółowych informacji na ten temat udzielają pracownicy call-center i recepcji oraz są dostępne w cenniku.

UWAGA: Osoby, które mają badanie w sedacji /znieczuleniu powinny umówić się z kimś, kto będzie im towarzyszył i pozostanie z nimi przez 24 godziny po badaniu, należy także wówczas zmyć ewentualny lakier z paznokci i usunąć sztuczne paznokcie (jest to niezbędne do prawidłowego monitorowania utlenowania krwi). Przed badaniem w znieczuleniu całkowitym wymagana jest kwalifikacja anestezjologiczna. Po badaniu w sedacji lub znieczuleniu pacjent pozostaje na krótkiej obserwacji.



Gastroskopia jest badaniem inwazyjnym, w związku z tym obarczona jest możliwością wystąpienia powikłań.

  • często obserwuje się nudności podczas badania, odruch wymiotny, kaszel, uczucie pełności w brzuchu, bolesność w klatce piersiowej, ból brzucha podczas i po badaniu.

  • często po podaniu środka znieczulającego miejscowo może wystąpić uczucie goryczy, niesmaku, przejściowe zaburzenie przełykania.

  • rzadziej zdarzyć się mogą uczulenie/reakcja nadwrażliwości lub działania niepożądane podawanych leków, mechaniczne uszkodzenie śluzówki - częstość występowania poniżej 1%.

  • krwawienie  - częstość wstępowania poniżej 1% w badaniach diagnostycznych, do 1,5% po zabiegach endoskopowych - w większości przypadków nie wymaga leczenia operacyjnego, ale w pewnych sytuacjach  może takiego wymagać (wówczas pacjent musi zostać przewieziony do szpitala).

  • perforacja przewodu pokarmowego – częstość występowania poniżej 1 % w badaniach diagnostycznych

  • powikłania ze strony układu oddechowego lub sercowo-naczyniowego, niedokrwienie mięśnia sercowego, zaburzenia rytmu serca, zatrzymanie krążenia, na skutek pobudzenia nerwu błędnego omdlenie, zasłabnięcie, zapaść, napad padaczkowy, ból w klatce piersiowej, duszność, niedotlenienie zachłyśnięcie, które czasami może prowadzić do zapalenia płuc– częstość poniżej 1 %

  • podczas badań w znieczuleniu istnieje większe ryzyko wystąpienia powikłań, w szczególności perforacji przewodu pokarmowego i powikłań związanych z podanym znieczuleniem.

W razie wystąpienia powikłań mogą zostać podjęte działania mające na celu leczenie, na przykład w przypadku krwawienia mogą zostać użyte sposoby tamowania krwawienia z założeniem klipsów hemostatycznych, podaniem leków do ściany przewodu pokarmowego lub płynów dożylnych, tlenoterapii, w razie konieczności zabiegi reanimacyjne lub przewiezienie pacjenta do szpitala.



  1. Informacje ogólne
Na badanie należy przynieść wszystkie dotychczasowe wyniki badań, w szczególności poprzednie wyniki gastroskopii, opisy histopatologiczne wycinków, karty informacyjne z pobytów w szpitalu oraz z przebytych zabiegów operacyjnych, informacje o uczuleniach i przyjmowanych lekach. Na badanie gastroskopii/panendoskopii należy się zgłosić 20 minut przed umówioną godziną.

Należy przynieść ze sobą:

  • skierowanie na gastroskopię

  • u osób chcących mieć badanie wykonane w płytkiej lub głębokiej sedacji i biorących leki przeciwzakrzepowe badanie INR, nie starsze niż 2 tygodnie

  • podpisany formularz zgody na gastroskopię (dostępny w placówce przed badaniem lub na stronie internetowej w Strefa Pacjenta

  • dotychczasowe wyniki gastroskopii, kolonoskopii i opisy histopatologiczne wycinków.

  • informacje o uczuleniach na leki i środki chemiczne,

  • karty informacyjne dotyczące przebytych zabiegów operacyjnych - jeżeli były operacje w obrębie jamy brzusznej.


  1. Dieta

Przed badaniem należy przez przynajmniej 8 godzin powstrzymać się od jedzenia – można w tym czasie pić wodę, oraz przed 4 godziny przed badaniem nic nie pić, nie palić papierosów i nie żuć gumy (u osób ze zwolnionym opróżnianiem żołądka wymagany czas może być dłuższy).

W dniu badania należy zażyć rano leki przyjmowane na stałe i popić wodą – chyba, że ustalono inaczej podczas wizyty poprzedzającej badanie. Osoby stosujące insulinę, aspirynę, leki przeciwpłytkowe i przeciwkrzepliwe proszone są by szczegółowo omówić kwestię podaży leków przed badaniem podczas wizyty poprzedzającej gastroskopię. 

W przypadku rezygnacji z badania nie będzie można przeprowadzić precyzyjnej diagnostyki i wdrożyć odpowiedniego leczenia. Badanie jest przeciwwskazane gdy pacjent nie wyrazi na nie zgody, gdy chory nie współpracuje podczas badania, u chorych niestabilnych krążeniowo-oddechowo, oraz w przypadku perforacji przewodu pokarmowego. Podczas badania gdy wystąpią powody medyczne lub techniczne, gdy pacjent nie będzie współpracował lub będzie źle tolerował badanie oraz gdyby wystąpiły powikłania badanie może zostać przerwane.


Po wykonaniu gastroskopii (panendoskopii) nie należy jeść ani pić przez godzinę, a gdy były pobierane wycinki przez 2 godziny. Potem można spożywać letnie lub zimne posiłki.
Gdy było stosowane znieczulenie w postaci płytkiej lub głębokiej sedacji pacjent pozostaje na krótkiej kilkugodzinnej obserwacji (najczęściej 1-2 godziny). Pacjent musi zostać odebrany z pracowni przez dorosłą osobę towarzyszącą, a po zwolnieniu nie należy prowadzić pojazdów mechanicznych, obsługiwać maszyn czy innych urządzeń ani podpisywać prawnie wiążących dokumentów i wykonywać niebezpiecznej pracy przez 24 godziny po badaniu (zalecenie to dotyczy także badań bez znieczulenia ogólnego, w przypadku jeśli podczas badania podano silnie działający lek przeciwbólowy).

Po gastroskopii może występować wzdęcie, uczucie pełności i dyskomfort, ból w jamie brzusznej - objawy ustępują najczęściej samoistnie po oddaniu wiatrów. W razie pojawienia się jakichkolwiek niepokojących objawów, w szczególności bólu brzucha, krwi w stolcu lub czarnego jak smoła stolca, krwistych lub fusowatych wymiotów, gorączki - konieczne niezwłoczne zgłoszenie się do lekarza, do szpitalnego oddziału ratunkowego lub wezwanie pogotowia.

Po odbiór wyników oceny histopatologicznej wycinków należy się zgłosić za około 2 tygodnie, chyba, że ustalono inaczej.

                                                                                                                                                                                           
                                                                                                                                                    Autor opracowania: Dr med. Mikołaj Głowacki