Kwalifikacja do badania

kolonoskopia_jak_przyg_do_bad


  1. Wskazania do kolonoskopii / sigmoidoskopii / polipektomii.
  2. Opis przebiegu badania
  3. Opis innych dostępnych metod (możliwości alternatywne)
  4. Znieczulenie
  5. Możliwe powikłania związane z kolonoskopią/sigmoidoskopią/polipektomią
  6. Przygotowanie do badania
  7. Odstąpienie od badania (konsekwencje zaniechania badania).
  8. Zalecenia dla pacjenta po badaniu.


Kolonoskopia jest najskuteczniejszą metodą diagnostyczną pozwalającą ocenić jelito grube.

Celem badania i jego korzyścią jest diagnostyka (rozpoznawanie) oraz nadzór w chorobach jelit (dotyczy to: zmian zapalnych, uchyłków, polipów, procesu nowotworowego). Wskazania do kolonoskopii obejmują także: bóle brzucha, wzdęcia, biegunki, zaparcia, zmianę rytmu wypróżnień, obecność krwi w stolcu, anemię, podejrzenie chorób zapalnych jelit, choroby jelita grubego, w tym nowotworu, kontrola wyników leczenia zachowawczego i zabiegowego, badania kontrolne u chorych leczonych oraz inne uznane za istotne przez lekarza kierującego. Kolonoskopię powinien mieć wykonaną każdy po skończeniu 50 roku życia – celem poszukiwania raka lub stanów przedrakowych jelita grubego.

Sigmoidoskopia jest badaniem endoskopowym dotyczącym odbytnicy i esicy.

Polipektomia to usuwanie polipów jelita grubego. Wskazania do polipektomii obejmują usuwanie polipów jelita grubego – ambulatoryjnie można usuwać małe polipy jelita grubego - według decyzji lekarza wykonującego badanie.


Badanie diagnostyczne wykonywane jest w trybie ambulatoryjnym, po odpowiednim przygotowaniu, które oczyszcza jelito.

Badanie jest wykonywane w pozycji leżącej, polega na wprowadzeniu przez odbyt giętkiego wziernika (kolonoskopu), a następnie wprowadzenie go do dalszych odcinków jelita grubego. Dzięki kamerze umieszczonej na końcu kolonoskopu obraz z wnętrza jelita przekazywany jest na ekran monitora. Badanie może być połączone z uczuciem wzdęcia, parcia i bólu wynikającym z wprowadzenia gazu do światła jelita oraz napinania się jelita – zależy od indywidualnej wrażliwości na bodźce bólowe. Są to dolegliwości z reguły przemijające. Wystąpienie bólu należy zgłosić lekarzowi przeprowadzającemu badanie. Jego utrzymywanie się pomimo wykonania przez lekarza manewrów zmierzających do jego ustąpienia może być wskazaniem do odstąpienia od kontynuowania badania.

Badanie pozwala na ocenę błony śluzowej jelita - można dodatkowo zastosować barwniki do lepszej oceny zmian, pobrać wycinki błony śluzowej do badania histopatologicznego za pomocą kleszczyków. W trakcie kolonoskopii/sigmoidoskopii wykonywanej ambulatoryjnie możliwe jest również usuniecie drobnych polipów przy pomocy kleszczyków lub pętli koagulacyjnej (polipektomia). Rodzaj zastosowanego narzędzia zależy od wielkości polipa. Usuwanie większych polipów lub polipów w większej ilości wykonuje się w szpitalu. Endoskopowe usuwanie polipów jest zwykle niebolesne. Po zakończeniu badania i pobierania wycinków endoskop jest powoli wycofywany. Po odbiór wyników oceny histopatologicznej wycinków należy się zgłosić za 2 tygodnie.


W razie braku zgody na kolonoskopię/sigmoidoskopię lub braku możliwości jej wykonania istnieją inne możliwe badania diagnostyczne, choć ich skuteczność diagnostyczna jest zdecydowanie ograniczona. Do badań takich należą m. in: badanie radiologiczne jelita grubego z kontrastem, endoskopia kapsułkowa, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, wirtualna kolonoskopia ( kolonografia tomografii komputerowej). Badania te nie pozwalają jednak na precyzyjną i dokładną ocenę oraz nie dają możliwości na pobranie materiału do badania histopatologicznego. 

Aby zmniejszyć ryzyko bólu podczas badania optymalne dla wykonania kolonoskopii jest znieczulenie anestezjologiczne – głęboka sedacja.

  1. Sedacja głęboka – znieczulenie dożylne anestezjologiczne 

    Sedacja głęboka z udziałem anestezjologa. Jest to znieczulenie dożylne, głębsze niż płytka sedacja, stopień zależy od tolerancji badania. Od senności i rozluźnienia, do „uśpienia”). Zwykle nie wymaga intubacji. Konieczne jest wówczas monitorowanie stanu chorego (pulsu, saturacji) i założenie wkłucia dożylnego. Chory zwykle nie odczuwa podczas badania słabych bodźców bólowych, ale mocne może odczuwać, choć są one znacznie słabsze, nie wie co się dookoła niego dzieje, nie może mówić, gdy śpi - ma niemal wyłączoną świadomość. Takie znieczulenie czasami może być związane ze spowolnieniem oddychania i zaburzeniami oddechowymi, spadkiem ciśnienia krwi i zaburzeniami krążenia, czy też z objawami uczulenia na leki znieczulające. Z uwagi na zniesione odczuwanie bólu nieco większe jest ryzyko perforacji ściany przewodu pokarmowego w porównaniu z badaniem bez znieczulenia ogólnego. Nad znieczuleniem w trakcie badania oraz po jego zakończeniu czuwa lekarz anestezjolog. Po badaniu w znieczuleniu głębokim pacjent jest wybudzany i pozostaje na obserwacji – od 1 do 2 godzin – w tym czasie stopniowo powraca do funkcjonowania. Po takim znieczuleniu pacjent musi zostać odebrany przez dorosłą osobę towarzyszącą i nie może prowadzić pojazdów, obsługiwać urządzeń mechanicznych, wykonywać pracy, spożywać alkoholu, ani podejmować formalno-prawnie wiążących decyzji (szczegółowo opisane jest to w zaleceniach po badaniu). Przez cały dzień po badaniu (do 24 godzin) należy pozostawać pod obserwacją drugiej dorosłej osoby, a w domu powinno się odpoczywać.

 

Przed badaniem w znieczuleniu dożylnym należy zmyć ewentualny lakier z paznokci i usunąć sztuczne paznokcie (jest to niezbędne do prawidłowego monitorowania utlenowania krwi). Przed sedacją głęboką konieczna jest kwalifikacja anestezjologiczna, która odbywa się bezpośrednio przed badaniem. 



Kolonoskopia/sigmoidoskopia jest badaniem inwazyjnym, w związku z tym obarczona jest możliwością wystąpienia powikłań, polipektomia dodatkowo zwiększa takie ryzyko:

  • bardzo często obserwuje się wzdęcia, uczucie pełności w brzuchu, bolesność podczas i po badaniu
  • rzadziej zdarzyć się może mechaniczne uszkodzenie śluzówki , uczulenie/reakcja nadwrażliwości na podawane leki - częstość występowania poniżej 1%
  • krwawienie - częstość wstępowania poniżej 1% w badaniach diagnostycznych, do 6% po zabiegach endoskopowych - w większości przypadków nie wymaga leczenia operacyjnego, ale w pewnych sytuacjach może takiego wymagać (wówczas pacjent musi zostać przewieziony do szpitala). Rzadko krwawienie może pojawić się po kilku dniach (nawet do 10 dni) po wykonanej polipektomii
  • perforacja przewodu pokarmowego – częstość występowania ok. 0,1 % w badaniach diagnostycznych, do 0,3% po zabiegach endoskopowych, w tym polipektomii - perforacja zwykle wymaga leczenia operacyjnego w warunkach szpitalnych.
  • powikłania ze strony układu oddechowego lub sercowo-naczyniowego, niedokrwienie mięśnia sercowego, zasłabnięcie, omdlenie, zapaść - związane z pobudzeniami zakończeń nerwowych znajdujących się w ścianie jelita, zaburzenia rytmu serca, zatrzymanie krążenia, napad padaczkowy, duszność, niedotlenienie – częstość poniżej 1 %,
  • podczas badań w znieczuleniu dożylnym (płytkiej sedacji lub głębokiej sedacji) istnieje większe ryzyko wystąpienia powikłań, w szczególności perforacji przewodu pokarmowego i powikłań związanych z podanym znieczuleniem.
  • wykonywanie polipektomii wiąże się także z większym ryzykiem perforacji i krwawienia.

W razie wystąpienia powikłań mogą zostać podjęte działania mające na celu leczenie, na przykład w przypadku krwawienia mogą zostać użyte sposoby tamowania krwawienia z założeniem klipsów hemostatycznych, podaniem leków do ściany przewodu pokarmowego lub płynów dożylnych, tlenoterapii, w razie konieczności zabiegi reanimacyjne lub przewiezienie pacjenta do szpitala. 

Przygotowanie do badania

Aby dobrze uwidocznić jelito musi się je oczyścić z resztek pokarmowych i kału. W tym celu należy ściśle przestrzegać poniższych wskazówek, a w szczególności dotyczących diety i spożycia środków oczyszczających jelito -  CitraFleet lub w wyjątkowych, poniżej opisanych okolicznościach środkiem Fortrans.






a.Informacje ogólne

Na badanie kolonoskopii/sigmoidoskopii/polipektomii należy się zgłosić 20 minut przed umówioną godziną badania z osobą towarzyszącą, która odbierze pacjenta po badaniu do domu. Należy przynieść ze sobą:
  • podpisany formularz zgody na kolonoskopię/sigmoidoskopię 

  • dotychczasowe wyniki gastroskopii, kolonoskopii i opisy histopatologiczne wycinków

  • informacje o uczuleniach na leki i środki chemiczne

  • karty informacyjne dotyczące przebytych zabiegów operacyjnych - jeżeli były operacje w obrębie jamy brzusznej

  • u osób biorących leki przeciwzakrzepowe badanie INR, nie starsze niż 5 dni

  • jeżeli są potrzebne okulary do czytania, proszę je zabrać ze sobą

  • osoby posługujących się językami obcymi lub językiem migowym proszone są by na badanie przyjść z tłumaczem.


b.Dieta

Przez 3 dni przed planowaną kolonoskopią:

  • bezwzględnie nie należy jeść pieczywa z ziarnami, owoców pestkowych (np. winogron, pomidorów, kiwi, truskawek) oraz nasion słonecznika, siemienia lnianego, maku i sezamu (pestki i nasiona zalegające w jelicie utrudniają badanie) 
  • poza tym zwykła dieta 


W przeddzień badania:

  • lekkostrawne ubogoresztkowe śniadanie (bez warzyw i owoców, bez ziaren zbóż): bułka lub chleb z masłem, z serem, jajkiem na twardo, wędliną, można pić w dowolnej ilości: herbatę, kawę bez fusów - czarną lub z mlekiem, klarowny sok, kompot bez owoców, wodę, 
  • około godz. 13.00-15.00 można zjeść zupę typu krem albo przecedzony bulion, (rosół bez makaronu i bez warzyw) 
  • od godziny 15.00 nie można jeść żadnych posiłków- można tylko pić klarowne płyny (wodę, herbatę, sok, kompot bez owoców)
  • można ssać landrynki.

W dniu planowanej kolonoskopii:

  • nie można jeść żadnych posiłków - można tylko pić klarowne płyny (wodę, herbatę do 4 godzin przed badaniem dla osób, która mają mieć badanie w znieczuleniu dożylnym). Osoby, które mają badanie w znieczuleniu miejscowym mogą pić cały czas przed badaniem.
  • można ssać landrynki.


Po kolonoskopii można wrócić do zwykłej diety, chyba że lekarz zaleci inaczej.


 c. Spożycie środka oczyszczającego jelito – CitraFleet lub Fortrans.

Przed badaniem kolonoskopowym należy bezwzględnie zażyć środek oczyszczający jelito. Zwykle stosuje się środek oczyszczający CitraFleet. U osób z chorobą nerek, niewydolnością nerek, osób z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, osób w podeszłym wieku, kobiet w ciąży wymagane jest przygotowanie do badania środkiem Fortrans. Środek do oczyszczenia jelita (zarówno CitraFleet jak i Fortrans) dostępny jest w aptece na podstawie recepty, którą może wypisać każdy lekarz. BADANIE NIE ZOSTANIE WYKONANE, JEŻELI PACJENT NIE ZASTOSUJE SIĘ DO PONIŻSZYCH WYTYCZNYCH. 
 

Przygotowanie do kolonoskopii z Citrafleet:Wypicie całych dwóch porcji roztworu CitraFleet oraz dodatkowych 2 litrów klarownych niegazowanych napojów (np. wody lub napojów izotonicznych) po każdej porcji roztworu, zgodnie z poniższym schematem zapewnia dobre oczyszczenie jelita. Wypicie mniejszej ilości roztworu i/lub niegazowanych napojów może spowodować niewystarczające oczyszczenie jelita i konieczność powtórzenia badania.

Przed badaniem kolonoskopii należy wypić roztwór środka oczyszczającego CitraFleet – są trzy możliwości, w zależności od ustalonej godziny kolonoskopii:

Kolonoskopia w godzinach porannych – do godziny 12:00

Jeżeli kolonoskopię zaplanowano rano (do godziny 12:00) należy wypić odpowiedni roztwór środka przeczyszczającego CitraFleet w dwóch porcjach w następujących godzinach:

  1. Pierwszą porcję należy wypić popołudniu w dniu poprzedzającym badania – najlepiej około godziny 18:00. Należy rozpuścić jedną saszetką w 150 ml wody, zamieszać i natychmiast wypić (jeśli po zamieszaniu roztwór zrobi się ciepły to należy odczekać do ostudzenia), a następnie, po 10 minutach od spożycia preparatu, wypić 2 litry klarownych płynów.

  2. Drugą porcję należy wypić około 3 godziny przed planowaną godziną badania – należy rozpuścić drugą saszetką CitraFleet w 150 ml wody i szybko wypić, a następnie, po 10 minutach od spożycia preparatu wypić 2 litry klarownych płynów (najlepiej napoje wielo-elektrolitowe).
 kolono_18


Kolonoskopia w godzinach 12:00 - 15:00

Jeżeli kolonoskopię zaplanowano w południe lub wczesnym popołudniem (w godzinach 12:00 - 15:00) należy wypić odpowiedni roztwór przeczyszczający w dwóch dawkach – pierwszą w dniu poprzedzającym badanie, a drugą trzy godziny przed badaniem.

  1. Pierwszą porcję należy wypić wieczorem w dniu poprzedzającym badanie – najlepiej około godziny 20.00. Należy rozpuścić jedną saszetką w 150 ml wody, zamieszać i natychmiast wypić (jeśli po zamieszaniu roztwór zrobi się ciepły to należy odczekać do ostudzenia), a następnie, po 10 minutach od spożycia preparatu, wypić 2 litry klarownych płynów. 

  2. Drugą porcję należy wypić rano w dniu badania – 3 godziny przed zaplanowaną godziną badania - należy rozpuścić drugą saszetką CitraFleet w 150ml wody i szybko wypić, a następnie, po 10 minutach od spożycia preparatu wypić 2 litry klarownych płynów (najlepiej napoje wielo-elektrolitowe).
kolono_20


Kolonoskopia w godzinach popołudniowo-wieczornych – po 15:00

Jeżeli kolonoskopię zaplanowano późnym popołudniem (po godzinie 15:00) należy wypić odpowiedni roztwór przeczyszczający w dwóch dawkach w dniu badania rano.

  1. Pierwszą porcję należy wypić rano około 5:00 – 6:00 w dniu badania. Należy rozpuścić jedną saszetką w 150 ml wody, zamieszać i natychmiast wypić (jeśli po zamieszaniu roztwór zrobi się ciepły to należy odczekać do ostudzenia), a następnie, po 10 minutach od spożycia preparatu, wypić 2 litry klarownych płynów. 

  2. Drugą porcję należy wypić w dniu badania – 3 godziny przed zaplanowaną godziną badania - należy rozpuścić drugą saszetką CitraFleet w 150ml wody i szybko wypić w ciągu 10 minut, a następnie, po 10 minutach od spożycia preparatu, wypić 2 litry klarownych płynów (najlepiej napoje wielo-elektrolitowe).


kolono_5


Przygotowanie do kolonoskopii z wykorzystaniem Fortransu:

Przed badaniem kolonoskopii należy wypić roztwór środka oczyszczającego Fortrans – są trzy możliwości, w zależności od ustalonej godziny kolonoskopii:

 

Kolonoskopia w godzinach porannych – do godziny 12:00

Jeżeli kolonoskopię zaplanowano rano (do godziny 12:00) należy wypić odpowiedni roztwór środka przeczyszczającego Fortrans w dwóch porcjach w następujących godzinach:

  1. Pierwszą porcję należy wypić wieczorem w dniu poprzedzającym badania – najlepiej między godziną 18.00 a 20.00. Należy wypić 2 litry odpowiedniego roztworu przeczyszczającego (2 saszetki Fortrans i 2 litry wody niegazowanej) – w tempie 1 szklanka na 15 minut.

  2. Drugą porcję należy wypić wcześnie rano około 4 godziny przed planowaną godziną badania – Należy wypić wypić 2 litry roztworu przeczyszczającego (2 saszetki Fortrans i 2 litry wody niegazowanej) - w tempie 1 szklanka na 15 minut. Picie tego roztworu zaczynamy 4 godziny przed planowanym badaniem i optymalnie należy to zakończyć 2 godziny przed planowaną godziną badania. W celu poprawy smaku preparatu przeczyszczającego można do niego dodać sok z cytryny i schłodzić płyn w lodówce.

 

Kolonoskopia w godzinach południowych – 12:00 do 15:00

Jeżeli kolonoskopię zaplanowano w południe lub wczesnym popołudniem (między 12:00 a 15:00) należy wypić odpowiedni roztwór środka przeczyszczającego w dwóch porcjach– pierwszą w dniu poprzedzającym badanie, a drugą w dniu badania rano.

  1. Pierwszą porcję należy wypić wieczorem w dniu poprzedzającym badania – najlepiej między godziną 18.00 a 20.00. Należy wypić 2 litry odpowiedniego roztworu przeczyszczającego (2 saszetki Fortrans i 2 litry wody niegazowanej) – w tempie 1 szklanka na 15 minut. 

  2. Drugą porcję należy wypić w dniu badania rano – 4 godziny przed zaplanowaną godziną badania - należy wypić wypić 2 litry roztworu przeczyszczającego (2 saszetki Fortrans i 2 litry wody niegazowanej) - w tempie 1 szklanka na 15 minut. Picie tego roztworu zaczynamy 4 godziny przed planowanym badaniem i optymalnie należy to zakończyć 2 godziny przed planowaną godziną badania. W celu poprawy smaku preparatu przeczyszczającego można do niego dodać sok z cytryny i schłodzić płyn w lodówce.

 

Kolonoskopia w godzinach popołudniowo-wieczornych – po 15:00

Jeżeli kolonoskopię zaplanowano popołudniu (po godzinie 15:00) należy wypić odpowiedni roztwór przeczyszczający w dniu badania rano i w południe w całości - 4 litry roztworu (4 saszetki Fortrans i 4 litry wody niegazowanej) – w tempie 1 szklanka na 15 minut. Należy rozpocząć wypijanie na 8 godzin przed badaniem i pić w tempie 1 szklanka na 15 minut. Drugą porcję zaczynamy pić 4 godziny przed planowanym badaniem i optymalnie należy to zakończyć 2 godziny przed planowaną godziną badania. W celu poprawy smaku preparatu przeczyszczającego można do niego dodać sok z cytryny i schłodzić płyn w lodówce.

d. Espumisan

Dodatkowo można zażyć 3 kapsułki Espumisanu wieczorem w przededniu badania i 3 kapsułki Espumisanu w dniu badania rano. 

e. 
Przyjmowanie leków

W dniu badania należy zażyć rano leki przyjmowane na stałe i popić wodą - najlepiej 2 godziny przed lub po spożyciu preparatu przeczyszczającego – chyba, że ustalono inaczej podczas wizyty poprzedzającej badanie. Doustne preparaty żelaza należy odstawić na 5 dni przed planowanym badaniem.






W przypadku rezygnacji z badania nie będzie można przeprowadzić precyzyjnej diagnostyki i wdrożyć odpowiedniego leczenia. Badanie jest przeciwwskazane, gdy pacjent nie wyrazi na nie zgody,  gdy chory nie współpracuje podczas badania, w przypadku perforacji przewodu pokarmowego oraz ostrego rozdęcia jelita (megacolon) oraz u chorych niestabilnych krążeniowo-oddechowo.

Podczas badania, gdy wystąpią powody medyczne lub techniczne, gdy pacjent będzie źle tolerował badanie, gdy będzie silny ból, gdy nie będzie możliwości uwidocznienia światła jelita oraz gdyby wystąpiły powikłania, a także w razie niedostatecznego oczyszczenia jelita badanie może zostać przerwane. 

Po kolonoskopii/sigmoidoskopii/polipektomii może występować wzdęcie, uczucie pełności i dyskomfort, ból w jamie brzusznej - objawy zwykle ustępują samoistnie po oddaniu wiatrów. Po wykonaniu kolonoskopii/sigmoidoskopii można pić oraz jeść lekkostrawne posiłki.

Gdy było stosowane znieczulenie dożylne w płytkiej lub głębokiej sedacji pacjent pozostaje na krótkiej kilkugodzinnej obserwacji (najczęściej 1-3 godziny). Pacjent musi zostać odebrany z pracowni przez dorosłą osobę towarzyszącą, a po zwolnieniu nie należy prowadzić pojazdów mechanicznych, spożywać alkoholu, obsługiwać maszyn czy innych urządzeń, ani podpisywać formalno-prawnie wiążących dokumentów i wykonywać niebezpiecznej pracy przez 24 godziny po badaniu (zalecenie to dotyczy także badań bez znieczulenia ogólnego, w przypadku jeśli podczas badania podano silnie działający lek przeciwbólowy). W domu po badaniu należy odpoczywać i być pod obserwacją drugiej osoby dorosłej.

W razie pojawienia się jakichkolwiek niepokojących objawów, w szczególności bólu brzucha, krwi w stolcu, wymiotów, gorączki - konieczne niezwłoczne zgłoszenie się do lekarza, do szpitalnego oddziału ratunkowego lub wezwanie pogotowia.

Po odbiór wyników oceny histopatologicznej wycinków należy się zgłosić za 3 tygodnie i po odebraniu wyniku niezwłocznie umówić na konsultację gastroenterologiczną. 



Każda osoba ze szczególnymi potrzebami, w tym osoba z niepełnosprawnościami ruchowymi (np. poruszając się na wózku inwalidzkim) chcąca skorzystać z bezpłatnego badania przesiewowego raka jelita grubego w ramach programu „Szanuj zdrowie! Program profilaktyki raka jelita grubego dla mieszkańców powiatu nowotarskiego i tatrzańskiego” może skorzystać z platformy / podnośnika znajdującego się w budynku Pracowni Endskopowej przy ul. Kowaniec 2a w Nowym Targu.

Platforma mieści się w klatce chodowej zlokalizowanej po lewej stronie od wejścia głównego.

Przed skorzystaniem z platformy uprzejmie prosi się każdą osobę o poinformowanie o tym fakcie pracownika rejestracji, który udzieli wszelkiej pomocy w obsłudze urządzenia.

Dodatkowo na każdym piętrze budynku przy ul. Kowaniec 2a w Nowym Targu znajdują się toalety przystosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych.

Podczas badania, każdej osobie ze szczególnymi potrzebami, zostanie udzielona niezbędna pomoc przez wykwalifikowany personel medyczny w celu jak najwygodniejszego skorzystania z badania przesiewowego raka jelita grubego.